DBaaS nedir?
DBaaS (Database as a Service, hizmet olarak veritabanı), bir veritabanını sunucu kurmadan, işletim sistemi ve veritabanı yazılımıyla uğraşmadan kullanmanızı sağlayan bulut hizmet modelidir. MySQL, PostgreSQL, SQL Server veya MongoDB gibi bir motoru seçersiniz; sağlayıcı kurulumu, yamaları, yedeklemeyi, izlemeyi ve çoğu zaman yüksek erişilebilirliği sizin yerinize yürütür. Siz uygulamanızı bağlantı adresine yönlendirir ve verinizle çalışırsınız.
Büyük bulut sağlayıcılarının yönetilen veritabanı ürünleri bu modelin en bilinen örnekleridir; birçok yerel barındırma firması da benzer hizmetler sunar.
Kim neyden sorumlu?
DBaaS’ı anlamanın en kolay yolu, sorumlulukların nasıl paylaşıldığına bakmaktır:
| Görev | Kendi sunucunuz | DBaaS |
|---|---|---|
| Donanım ve sanallaştırma | Siz / barındırma firması | Sağlayıcı |
| İşletim sistemi güncellemeleri | Siz | Sağlayıcı |
| Veritabanı yazılımı yamaları | Siz | Sağlayıcı (bakım penceresinde) |
| Otomatik yedekleme | Siz kurarsınız | Sağlayıcı sunar, siz ayarlarsınız |
| Geri yükleme testi | Siz | Yine siz |
| Şema, indeks ve sorgu performansı | Siz | Yine siz |
| Kullanıcı yetkileri ve erişim kuralları | Siz | Yine siz |
| Verinin kendisi ve hukuki sorumluluk | Siz | Yine siz |
Tablonun alt yarısı önemlidir: DBaaS altyapı işini devreder, veriyle ilgili sorumluluğu devretmez. Yavaş sorgular, eksik indeksler veya fazla yetkili kullanıcılar yönetilen bir veritabanında da sorun olmaya devam eder.
Avantajları
- Operasyon yükü azalır. Gece yarısı yapılan yama, disk doluluğu takibi ve yedek betikleri sağlayıcının işi hâline gelir.
- Yedekleme ve zamana göre geri dönüş hazır gelir. Çoğu hizmet, belirli bir saniyeye geri dönmeyi (point-in-time recovery) mümkün kılar.
- Yüksek erişilebilirlik tek ayarla açılır. Farklı bir veri merkezinde bekleyen yedek sunucu ve otomatik devralma kendi kurulumunuzda haftalar süren bir iştir.
- Ölçekleme kolaydır. İşlemci, bellek veya depolama genellikle kısa bir kesintiyle ya da kesintisiz artırılabilir; okuma yükü için kopya sunucular eklenebilir.
- İzleme ve uyarılar hazırdır. Bağlantı sayısı, yavaş sorgular ve disk kullanımı grafik olarak sunulur.
Dezavantajları ve dikkat edilmesi gerekenler
- Maliyet büyüdükçe artar. Küçük bir veritabanı için makul olan fiyat; yüksek erişilebilirlik, kopya sunucular, uzun yedek saklama ve veri çıkış (egress) ücretleri eklendiğinde hızla yükselir. Tahmin yaparken yalnızca sunucu fiyatına değil toplam faturaya bakın.
- Kontrol sınırlıdır. Süper kullanıcı yetkisi, bazı eklentiler veya özel yapılandırma ayarları kısıtlı olabilir.
- Bağımlılık oluşabilir. Sağlayıcıya özgü özelliklere dayandıkça başka bir yere taşınmak zorlaşır.
- Gecikme önemlidir. Uygulama sunucunuz ile veritabanı farklı bölgelerdeyse her sorgu ağ gecikmesi ekler. İkisi aynı bölgede olmalıdır.
- Veri konumu hukuki bir karardır. Kişisel veri içeren bir veritabanını yurt dışındaki bir bölgede barındırmak, KVKK kapsamında yurt dışına aktarım yükümlülüklerini gündeme getirebilir. Bölge seçimini hukuki değerlendirmeyle birlikte yapın.
DBaaS ne zaman mantıklıdır?
Genel bir kural olarak DBaaS şu durumlarda güçlü bir seçenektir:
- Ekibinizde veritabanı yöneticisi yoksa ve yedekleme, yama gibi işler “birinin aklına gelirse” yapılıyorsa.
- Kesinti maliyetiniz yüksekse (e-ticaret, rezervasyon, müşteri paneli) ve otomatik devralma gerekiyorsa.
- Uygulamanız zaten bulutta çalışıyorsa ve veritabanını aynı bölgeye koyabiliyorsanız.
- Trafiğiniz dönemsel olarak dalgalanıyorsa ve kapasiteyi hızlıca artırıp azaltmak istiyorsanız.
Kendi sunucunuzda veritabanı işletmek ise şu durumlarda hâlâ makul olabilir:
- Veritabanı küçük, trafik öngörülebilir ve bütçe sınırlıysa; ancak yedek ve güncelleme sorumluluğu açıkça birine atanmışsa.
- Özel eklenti, ayar veya sürüm gereksinimleri yönetilen hizmetlerde desteklenmiyorsa.
- Verinin belirli bir veri merkezinde veya ülkede kalması zorunluysa ve uygun yerel hizmet bulunamıyorsa.
Taşımadan önce kontrol listesi
- Envanter çıkarın. Veritabanı motoru ve sürümü, toplam boyut, en büyük tablolar, kullanılan eklentiler ve zamanlanmış görevler.
- Kesinti toleransını belirleyin. Birkaç saatlik bakım penceresi kabul edilebilir mi, yoksa çoğaltma ile kesintisiz geçiş mi gerekiyor?
- Hedef mimariyi seçin. Bölge, sunucu boyutu, yüksek erişilebilirlik, yedek saklama süresi ve ağ erişimi (yalnızca özel ağdan erişim önerilir).
- Maliyeti tam hesaplayın. Sunucu, depolama, yedek, kopyalar ve veri çıkışı dahil aylık tahmin.
- Deneme taşıması yapın. Bir kopyayı taşıyın, uygulamayı test ortamında yeni veritabanına bağlayın, yavaşlayan sorguları tespit edin.
- Geri yüklemeyi test edin. Sağlayıcının yedeğinden belirli bir zamana dönmeyi en az bir kez deneyin ve süresini not edin.
- Geri dönüş planı yazın. Geçiş günü bir sorun çıkarsa eski sisteme nasıl dönüleceği önceden belli olsun.
DBaaS’ta en sık yapılan hatalar
- Veritabanını herkese açık internetten erişilebilir bırakmak. Erişim yalnızca uygulama sunucularından ve özel ağdan olmalıdır.
- Uygulamanın tek bir yönetici hesabıyla bağlanması. Uygulamaya yalnızca ihtiyaç duyduğu yetkiler verilmelidir.
- Yedek saklama süresini varsayılanda bırakmak ve bir hatanın ancak süre dolduktan sonra fark edilmesi.
- Performans sorunlarını sunucuyu büyüterek çözmeye çalışmak. Çoğu zaman eksik bir indeks, büyük bir sunucudan daha ucuz çözümdür.
Mevcut veritabanınızın yedek, performans ve güvenlik durumunu değerlendirmek ya da DBaaS’a geçişi planlamak isterseniz veritabanı yönetimi hizmetimize göz atabilirsiniz. Yayın süreçlerinizi de aynı düzene almak istiyorsanız DevOps rehberimiz iyi bir sonraki adımdır.
Sık sorulan sorular
DBaaS kullanınca yedekleme için hiçbir şey yapmam gerekmez mi?
Sağlayıcı otomatik yedek alır, ancak saklama süresini, geri dönüş noktasını ve geri yükleme testini sizin tanımlamanız gerekir. Yanlışlıkla silinen bir tablonun nasıl geri getirileceğini denemeden bilmek mümkün değildir.
Mevcut veritabanımı DBaaS’a taşımak zor mu?
Veri boyutuna, sürüm farkına ve kesinti toleransına bağlıdır. Küçük veritabanları döküm ve geri yükleme ile taşınabilir; kesintisiz geçiş gereken durumlarda çoğaltma (replikasyon) ile aşamalı geçiş planlanır.
KVKK açısından veritabanının yurt dışında olması sorun mu?
Kişisel veri içeren bir veritabanının yurt dışındaki bir bölgede barındırılması KVKK kapsamında yurt dışına aktarım sayılabilir ve ek yükümlülük doğurur. Bölge seçimi teknik değil, hukuki değerlendirmeyle birlikte yapılmalıdır.